VÔ THƯỜNG

Vô thường là một trong những quy luật chính vận hành liên tục trong vũ trụ. Vô thường luôn ẩn tàng trong mọi tình huống, hoàn cảnh, sự vật, sự việc, cả về phương diện hữu hình lẫn vô hình. Đây cũng là một trọng tâm cốt lõi trong lời dạy của Đức Phật — một vị thầy đã thức tỉnh trọn vẹn cách đây khoảng 2.600 năm.

Chúng ta không cần phải theo một tôn giáo nào để có thể lắng nghe và tiếp nhận những lời dạy giản đơn, chân thực nhưng vô cùng sâu sắc và đầy trí tuệ này. Bởi vì những vị thầy đã thức tỉnh trọn vẹn không bao giờ có ý định tạo ra các ranh giới tôn giáo hay yêu cầu người khác phải tôn thờ và đi theo mình một cách không suy xét. Những chỉ dẫn của họ luôn dành cho tất cả những ai có khả năng đón nhận, không hề có bất kỳ sự phân biệt nào.

Chúng ta chỉ cần một sự chú tâm suy ngẫm thật sâu về những lời dạy ấy, quan sát sự vận hành liên tục của các chân lý đó trong thực tế, để tự mình xác định xem chúng có đáng tin cậy hay không, thông qua chính cảm nhận tự thân. Quá trình này sẽ hình thành nên một niềm tin sáng suốt — một niềm tin được dẫn dắt bởi trực giác của chính chúng ta, chứ không phải một dạng niềm tin mang tính quan điểm tự động, được mặc định bởi một hệ ý thức nào đó.

Tranh luận tôn giáo là điều không cần thiết và cũng không mang lại lợi ích thực sự cho cuộc sống của chúng ta. Thay vì tranh luận hay bảo vệ những quan điểm cố hữu do người khác tạo ra, chúng ta hãy chú tâm lắng nghe và suy ngẫm mọi lời dạy chân thực từ các vị thầy, một cách có ý thức. Quan trọng hơn cả, chúng ta cần để những lời dạy ấy thấm chảy vào đời sống hằng ngày, giúp cuộc sống trở nên nhẹ nhàng và tràn đầy cảm hứng hơn.

Khi chúng ta tiếp nhận những lời dạy đầy trí tuệ này trong một trạng thái tự nhiên và sâu lắng, không bị giới hạn bởi các định kiến tôn giáo, chúng ta sẽ cảm nhận được rằng: mọi lời dạy chân thực đến từ các vị thầy vĩ đại đều cùng chỉ về một điều duy nhất — đó là những chân lý phổ quát chung. Bởi vì tất cả những vị thầy đã thức tỉnh trọn vẹn đều nhận ra cùng một bản chất phổ quát và duy nhất của thực tại. Sự khác biệt chỉ nằm ở cách truyền đạt, tùy theo văn phong, ngôn ngữ, vùng lãnh thổ và bối cảnh lịch sử của từng thời đại.

“Vô thường” – “vô” tức là không, “thường” là sự thường hằng, cố định. Vạn sự trên đời đều vô thường, tức là tất cả mọi thứ luôn biến đổi liên tục; không có một điều gì trong vũ trụ là thường hằng mãi mãi.

Có câu nói rằng: “Không ai có thể tắm hai lần trên cùng một dòng sông”, nghĩa là vạn vật đều không ngừng biến đổi; dòng sông cũng đã khác so với lần tắm trước. Ở một góc nhìn tương đối, chúng ta có thể cảm nhận đó vẫn là cùng một dòng sông, nhưng trên thực tế, từng phân tử nước trong dòng sông ấy đã thay đổi, và chính bản thân chúng ta cũng đã thay đổi.

Chúng ta có thể cảm nghiệm sự vận hành của vô thường ở bất kỳ phương diện nào trong cuộc sống, nếu chúng ta chịu để tâm, dành thời gian quan sát và suy ngẫm về nó một cách liên tục. Vô thường có thể là một khái niệm mà hầu như ai trong chúng ta cũng đã từng nghe qua trong đời; tuy nhiên, có lẽ rất ít người từng thực sự đặt câu hỏi về ý nghĩa sâu sắc của nó là gì. Và những ai dành nhiều thời gian nghiền ngẫm về vô thường để có thể ứng dụng sự hiểu biết ấy vào đời sống thực tế lại càng hiếm hơn.

Thông thường, vô thường chỉ được sử dụng như một cụm từ cảm thán trong một số hoàn cảnh đặc biệt. Ví dụ, khi chúng ta nhận được tin về sự ra đi đột ngột của một người bạn hay người thân mà mới đây còn gặp gỡ, chúng ta thường bồi hồi xúc động và thốt lên: “Cuộc đời thật vô thường!”. Nhưng khi cảm thán như vậy, chúng ta cũng chưa thực sự hiểu vô thường là gì; và khi cảm xúc ấy qua đi, chúng ta nhanh chóng quay trở lại vòng quay hối hả thường lệ của cuộc sống, rồi lập tức quên mất vô thường.

Nếu chúng ta chỉ dừng lại ở mức biết thoáng qua, hời hợt về vô thường như thế, không dành thêm thời gian suy ngẫm sâu hơn và quan sát sự vận hành của nó, thì sự hiểu biết này sẽ không mang lại tác dụng gì ngoài những khoảnh khắc cảm thán nhất thời. Bởi với cái biết nông cạn ấy, chúng ta không thể ứng dụng được điều gì vào đời sống hằng ngày để khiến cuộc sống trở nên nhẹ nhàng và dễ chịu hơn.

Một số cách nhìn thần học cho rằng ý thức là nền tảng của sự sống và của toàn bộ vũ trụ. Nếu nhìn theo hướng này, mọi sự vật đều mang trong mình một mức độ tổ chức hay “trí thông minh” nào đó để duy trì sự tồn tại của nó.

Chúng ta có thể phần nào cảm nhận điều này khi quan sát sự khác biệt giữa một thân cây đang sống và một thân cây đã chết. Khi còn sống, các cấu trúc của cây được duy trì một cách ổn định và hài hòa; các phân tử của nó liên kết chặt chẽ để giữ nên hình dạng của thân cây. Nhưng khi cây chết đi, các liên kết ấy dần tan rã, cấu trúc ban đầu không còn được duy trì, và theo thời gian thân cây sẽ mục nát, hòa trở lại vào môi trường xung quanh.

Một ví dụ rõ ràng hơn có thể thấy ngay trong chính cơ thể chúng ta. Trong cơ thể tồn tại một hệ thống vô cùng phức tạp gồm tim, gan, phổi, mạch máu và các dây thần kinh li ti. Nếu toàn bộ hệ thống này phải được vận hành bằng ý thức thông thường của chúng ta, có lẽ con người khó có thể sống sót được lâu. Nhưng ngay cả khi đang ngủ, cơ thể vẫn tự động điều chỉnh nhịp thở, nhịp tim, tuần hoàn máu và vô số quá trình sinh học khác để duy trì sự sống.

Điều đó cho thấy sự sống dường như được vận hành bởi một dạng “trí thông minh” sâu hơn và siêu việt hơn rất nhiều so với ý thức cá nhân thông thường mà chúng ta đang cảm nhận.

Nếu nhìn thế giới theo góc nhìn đó, ta có thể hình dung vũ trụ như một dòng năng lượng ý thức vô hạn. Mà đã là năng lượng thì không thể đứng yên mãi trong một trạng thái cố định; nó luôn chuyển động, tuần hoàn và biến đổi.

Vì vậy, dòng chảy của sự sống không thể là một dòng tù đọng với khuôn mẫu bất biến. Trái lại, nó luôn luân chuyển và biến đổi không ngừng. Và chính từ đó, tính vô thường của mọi sự trở thành một đặc tính tự nhiên của cuộc sống.

Chúng ta không cần phải chờ đến sự ra đi của một người thân thuộc nào đó mới có thể thoáng cảm nhận được vô thường. Nếu chúng ta truy vết về quá khứ, hoặc quan sát và cảm nhận mọi sự việc, mọi trạng thái, mọi hoàn cảnh — cả bên trong lẫn bên ngoài mình — bằng một sự chú tâm và tĩnh lặng sâu sắc, chúng ta sẽ nhận ra vô thường vận hành mọi lúc, mọi nơi, trong tất cả.

Mọi yếu tố của cuộc sống, dù nhỏ hay lớn, hữu hình hay vô hình, đơn giản hay phức tạp, đều không bao giờ thường hằng bất biến mà luôn biến đổi liên tục. Từ sự biến chuyển to lớn của một đám mây bụi khí thành một hành tinh, cho đến những thay đổi tế nhị và không ngừng trong tâm trạng của chúng ta, tất cả đều biểu hiện cho sự vận hành của lẽ vô thường.

Một chiếc áo mà chỉ mới tuần trước chúng ta mặc và cảm thấy rất vừa ý, thì sang tuần sau, cũng chính chiếc áo ấy, ta lại thấy không còn đẹp như trước nữa. Chỉ mới một tuần trôi qua, chiếc áo vẫn vậy, nhưng cảm nhận của chúng ta về nó đã thay đổi. Hằng ngày, ta không nhận ra sự biến đổi trong hình hài của chính mình, nhưng nếu nhìn lại một bức ảnh chụp cách đây hai năm, ta sẽ thấy mình đã khác đi như thế nào. Điều này cũng tương tự với những vật hữu hình khác như chiếc xe hay đôi giày.

Một môn thể thao mà chỉ vài năm trước ta còn cảm thấy vô cùng hứng thú khi chơi, thì nay sự hứng thú ấy đã không còn. Một bài hát mà vài tháng trước ta còn rất muốn hát, thì bây giờ, cũng chính bài hát đó, ta lại không còn cảm hứng nữa. Có khi buổi sáng ta vẫn khỏe mạnh bình thường, nhưng đến chiều đã cảm thấy đau đầu, nóng sốt và phải nằm nghỉ.

Nhiều lúc, ta đang ở trong trạng thái yên ổn, bỗng bất chợt nhớ ra một việc mình đã quên làm; thế là trạng thái yên ổn ấy không còn nữa mà chuyển sang bất an, lo lắng. Có khi ta đang tức giận vì một nguyên nhân nào đó, nhưng bỗng nghe tin mình vừa được thăng tiến trong công việc, thì cảm xúc giận dữ liền tan biến, nhường chỗ cho sự hài lòng và vui vẻ. Khi ấy, ta lại thấy rằng sự việc vừa khiến mình tức giận trước đó dường như cũng chẳng còn quan trọng.

Vài năm trước, trong giai đoạn dịch Covid-19, nhiều người chỉ cầu mong không nhiễm bệnh, chỉ mong được bình an để tiếp tục sống; mọi thứ khác đều trở nên không còn quan trọng. Nhưng nay, mong muốn giản dị “chỉ cần được sống là đủ” của thời điểm ấy đã không còn, mà đã biến chuyển thành nhiều ước muốn khác — như có thêm cái nhà, cái xe, và rất nhiều thứ khác.

Khi đang yêu đương trong giai đoạn say đắm, ta có cảm giác rằng chỉ cần được ở bên người đó thôi là đã đủ, không cần thêm điều gì khác. Nhưng một thời gian sau, khi trạng thái thăng hoa ấy qua đi, ta lại thấy chỉ ở bên thôi là chưa đủ; ta bắt đầu mong người kia phải làm thêm những điều khác theo ý mình thì mới cảm thấy trọn vẹn.

Tháng trước, ta có thể là một người thành công và giàu có; nhưng chỉ sang tháng sau, vị thế ấy có thể đã không còn, và ta có thể rơi vào cảnh phá sản, nợ nần chồng chất.

Tất cả những điều này vẫn luôn xảy ra từng ngày, từng giờ, cả xung quanh lẫn bên trong chúng ta. Chỉ cần chú tâm lặng ngắm mọi thứ trong sự tĩnh lặng, ta sẽ nhận ra rằng lẽ vô thường hoàn toàn không phải là điều gì siêu hình hay mơ hồ, mà luôn hiện diện và vận hành một cách vô cùng thực tiễn, rõ ràng và sống động.

Vô thường là một quy luật bất biến của cuộc sống. Tuy nhiên, khi nhận thức của chúng ta chưa đủ sáng tỏ, còn bị giới hạn trong những khuôn mẫu tự động của trí não, ta thường hay quên mất vô thường, hoặc cảm nhận vô thường như một điều gì đó xa xôi, ảo diệu.

Những thói quen suy tư cũ và tự động của tâm trí luôn có xu hướng bài xích, thậm chí đi ngược lại với các quy luật đích thực đang vận hành cuộc sống. Vì vậy, nếu ta chỉ sống và hành động một cách tự động, dựa trên những cảm nhận của một mức nhận thức hạn hẹp như thế, thì cuộc sống thường xuyên rơi vào rối rắm và đầy những điều bất như ý.

Khuôn mẫu nhận thức trong trạng thái thiếu sáng suốt của chúng ta luôn nuôi dưỡng một ảo tưởng về sự ổn định, bởi vì nó cho rằng như vậy là an toàn. Do đó, nó không ngừng đòi hỏi và mong muốn sự ổn định trong mọi phương diện của cuộc sống. Từ khi còn nhỏ, chúng ta đã thường xuyên được nhắc nhở rằng phải cố gắng học hành để sau này có một cuộc sống ổn định.

Chúng ta luôn mong muốn sự ổn định trong mọi thứ: một mái ấm gia đình vững chắc, một công việc ổn định, một cuộc hôn nhân an toàn, những đứa con ngoan ngoãn. Chỉ khi đó, chúng ta mới cảm thấy mình phù hợp với những khuôn mẫu nhận thức chung, chỉ khi đó, chúng ta mới cảm thấy an toàn. Tuy nhiên, chính khao khát này lại đi ngược lại với bản chất luôn thay đổi và khó lường của cuộc sống.

Khi chúng ta cứ mãi hoạt động trong những khuôn mẫu nhận thức cứng nhắc và mơ hồ như vậy, chúng ta khó lòng nhận ra tính vô thường của vạn vật. Vì vậy, thay vì vui vẻ đón nhận phẩm chất tự nhiên này của cuộc sống và chọn cho mình một cách sống tự do, đầy cảm hứng trong từng khoảnh khắc, ta lại lãng phí rất nhiều thời gian và tâm sức để cố gắng kiểm soát mọi thứ, bám víu tuyệt vọng vào ảo tưởng về sự ổn định.

Khi còn đi học, chúng ta thường không chú tâm đến cảm hứng trong việc học. Ta học chủ yếu để làm hài lòng thầy cô, cha mẹ. Bởi vì họ nói rằng phải học để sau này có một tương lai ổn định, nên ta học để đạt thành tích, nhằm đảm bảo cho một mục tiêu như vậy. Ta học để cảm thấy an toàn hơn, chứ không phải để khám phá niềm vui hay ý nghĩa của việc học.

Lớn lên một chút, chúng ta càng tiếp tục vùi đầu vào học tập, không dám dành thời gian để vui chơi hay cân bằng cuộc sống chỉ vì luôn đau đáu về một tương lai ổn định với một công việc ổn định. Khi đi làm, chúng ta cũng hiếm khi chú tâm đến cảm hứng trong công việc. Thường thì, ta làm việc chỉ vì phải làm, để có một khoản thu nhập ổn định nhằm duy trì một cuộc sống ổn định.

Sự ám ảnh về ổn định lớn đến mức chúng ta sẵn sàng tìm mua đủ loại bảo hiểm trong khả năng, với hy vọng duy trì trạng thái ổn định ấy. Mọi thứ đều được quy về một mục tiêu duy nhất: ổn định. Và chính vì vậy, chúng ta không đủ chú tâm và sáng tỏ để thấy rõ tính vô thường vốn có của cuộc sống.

Nhưng dù ta có thấy hay không, có nhận ra hay không, thì vô thường vẫn vận hành liên tục, không thể khác đi. Vì cứ mãi ôm ấp một ảo tưởng đi ngược lại quy luật như thế, nên trong đời sống, chúng ta thường xuyên phải đối diện với thất vọng, bế tắc và khổ đau. Ảo tưởng về sự ổn định khiến ta tin rằng ổn định là có thật, từ đó giới hạn khả năng chấp nhận và thích nghi với những thay đổi tất yếu của cuộc sống.

Chính vì vậy, khi hoàn cảnh và điều kiện sống bất ngờ biến đổi, ta rất dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn và sợ hãi. Nếu nhìn lại, điều này trở nên rất rõ ràng qua cách mà rất nhiều người — trong đó có chính chúng ta — đã phản ứng đầy lo âu khi cuộc sống đột ngột thay đổi trong giai đoạn dịch Covid-19.

Thực tế cho thấy rằng, những người dám dấn thân vào những gì được xem là thiếu ổn định và không an toàn thường lại có một cuộc đời sinh động và hiệu quả hơn, một sức sống mạnh mẽ và một mức ý thức sâu sắc hơn. Vì sao vậy? Bởi vì họ có khả năng chấp nhận vô thường và chào đón vô thường như một lẽ tự nhiên của cuộc sống.

Dù ảo tưởng về sự ổn định là rất lớn, tuy vậy, trong ta vẫn có phần nào đó hiểu rằng, mọi thứ trong cuộc đời đều vô cùng mong manh, dễ biến chuyển và tàn hoại.

Chính vì thế, chúng ta thường cảm thấy buồn bã và lo sợ trước thực tại này, và gần như chỉ muốn níu giữ để mọi thứ được mãi mãi như vậy. Đó là bởi vì chúng ta chưa đủ sáng tỏ để thấy được ý nghĩa tuyệt diệu của vô thường, của tính chất mong manh và luôn biến đổi trong vạn vật.

Cuộc sống luôn được vận hành bởi một trí thông minh siêu việt nào đó — sâu sắc, chính xác và đầy trí tuệ — vượt xa những khuôn mẫu nhận thức thông thường của nhân loại. Mọi quy luật được định ra đều hoàn hảo và ẩn tàng một ý nghĩa vượt thoát, thâm sâu nào đó.

Vì vậy, việc lo sợ bất kỳ yếu tố nào của cuộc sống, kể cả vô thường, là điều không cần thiết. Chúng ta lo sợ chỉ vì chưa thực sự hiểu được ý nghĩa thâm sâu của vô thường. Thay vì sợ hãi, chúng ta cần dành nhiều chú tâm hơn để suy ngẫm về nó, quan sát nó một cách chân thật và rõ ràng trong chính đời sống của mình.

Khi đã có một cảm nhận sâu sắc về vô thường, ta sẽ thấy vô thường như một cái gì đó hiển nhiên, không thể vắng mặt. Từ đó ta có thể chấp nhận nó một cách tự nhiên. Và quan trọng hơn cả, ta sẽ có khả năng ứng dụng những hiểu biết và cảm nhận sâu sắc ấy vào đời sống hằng ngày, để có một cuộc đời cảm hứng và nhẹ nhàng hơn.

Thực tế, chính sự mong manh và khả năng biến đổi khó lường của vạn vật lại tạo nên món quà lớn lao nhất của cuộc sống.

Hãy thử tưởng tượng: nếu trong đời, bất cứ điều gì đã hình thành đều giữ nguyên trạng thái của nó mãi mãi — không đổi mới, không biến chuyển, không có bất kỳ khả năng nào để khác để đổi thay — thì cuộc sống này sẽ còn lại điều gì đáng để sống?

Phải chăng chính vì mọi thứ luôn có khả năng thay đổi, luôn có thể phát triển theo những hướng không thể đoán định, nên dòng chảy của cuộc sống mới không ngừng được sáng tạo. Nhờ vậy mà mỗi khoảnh khắc đều có thể trở nên mới mẻ, và cuộc đời không ngừng tiếp diễn với bí ẩn của riêng nó.

Hãy tưởng tượng cuộc đời giống như một bộ phim. Nhưng đây là một bộ phim kỳ lạ: từ đầu đến cuối không có bất kỳ tình tiết nào đột phá, không có chuyển biến, không có bất ngờ. Mọi thứ chỉ lặp đi lặp lại một cách đều đặn và ổn định. Mỗi cảnh giống hệt cảnh trước đó, mỗi ngày giống hệt ngày hôm qua.

Một bộ phim như vậy liệu có đáng xem không?

Chắc chắn đó sẽ là một bộ phim vô cùng tẻ nhạt.

Cuộc sống, vốn được sáng tạo và vận hành bởi một trí tuệ vượt thoát và siêu việt, thì làm sao nó có thể trở thành một câu chuyện đơn điệu và thiếu sức sống đến như vậy? Chính vì thế, Vô thường — sự biến đổi không ngừng — không phải là một khiếm khuyết của tự nhiên, mà là một yếu tố thiết yếu giữ cho cuộc sống luôn sinh động. Nhờ có Vô thường mà cuộc đời trở thành một tuyệt phẩm đầy bí ẩn, không thể đoán định và luôn lôi cuốn trong từng khoảnh khắc.

Con người thường nói rằng họ mong muốn sự ổn định. Nhưng nếu suy nghĩ kỹ hơn, ta sẽ thấy điều đó không hoàn toàn đúng.

Hãy tưởng tượng một người có được một cuộc sống rất ổn định: một công việc trong cơ quan nhà nước, sáng đi làm, chiều về nhà; lương đều đặn; công việc không áp lực; ngày nào cũng giống ngày nào. Anh ta có một căn nhà ổn định, một gia đình ổn định, và mỗi ngày đều có ba bữa cơm đầy đủ.

Thoạt nhìn, đó dường như là một cuộc sống lý tưởng.

Nhưng liệu người đó có thật sự hài lòng với sự ổn định ấy?

Anh ta có thể nhận lương đều đặn rồi gửi hết vào ngân hàng để đảm bảo cuộc sống an toàn không? Hay người ta vẫn muốn dành một phần tiền để đầu tư vào điều gì đó mới mẻ, dù điều đó đồng nghĩa với bất ổn và rủi ro?

Anh ta có thể ở mãi trong căn nhà quen thuộc của mình không? Hay rồi đến một lúc nào đó, anh ta cũng muốn đi đâu đó cho “đổi gió”?

Anh ta có thể tan làm rồi về nhà ăn cơm mỗi ngày một cách liên tục không? Hay đôi khi, anh ta lại muốn ra ngoài ăn uống với bạn bè, chỉ để phá vỡ một chút sự đều đặn ấy?

Chúng ta đều biết câu trả lời cho những điều này.

Nếu sự ổn định thực sự là điều con người mong muốn nhất, thì tại sao khi đã có nó, ta lại không chịu nổi sự ổn định ấy? Tại sao ta luôn tìm cách đưa vào cuộc sống của mình những yếu tố bất định — những điều có thể thay đổi, có thể bất ngờ?

Khi lắng tâm suy ngẫm sâu sắc về điều đó, ta có thể nhận ra một sự thật khá rõ ràng: nếu mọi thứ trong đời đều bị cố định mãi mãi, nếu mọi hoàn cảnh đều bị đóng khung trong một trạng thái bất biến, thì con người sẽ nhanh chóng mất đi cảm hứng sống.

Cuộc đời khi ấy sẽ không còn là một hành trình sống động, mà chỉ là những chuỗi ngày lặp lại vô nghĩa và thảm hoạ.

Và khi hiểu được điều đó, ta sẽ thấy rằng sự tồn tại của Vô thường không phải là điều đáng sợ. Ngược lại, đó là một may mắn. May mắn vì mọi thứ luôn có thể thay đổi. May mắn vì mọi thứ luôn có thể chuyển hóa. Và cũng may mắn vì cuộc sống, nhờ vậy, luôn có thể bắt đầu lại theo một cách hoàn toàn mới.

Khi chúng ta đã có khả năng cảm nhận sâu sắc tính chất và ý nghĩa thâm sâu của Vô thường, chúng ta cần biết cách ứng dụng những hiểu biết và cảm nhận ấy vào các hoạt động hằng ngày, để cuộc sống trở nên dễ chịu, thoải mái và hiệu quả hơn. Nếu không, tất cả những hiểu biết đó cũng chỉ dừng lại ở mức kiến thức, còn những cảm nhận thì khó có thể đi sâu hơn.

Chỉ thông qua sự ứng dụng, cuộc sống của chúng ta mới được cải thiện; và cũng chỉ qua sự ứng dụng, cảm nhận của chúng ta về Vô thường mới trở nên sâu sắc và chân thực hơn.

Ảo tưởng rằng “thực sự có một sự ổn định” và “sự ổn định là an toàn” — khi ý thức của chúng ta chưa sáng suốt — khiến chúng ta luôn lo lắng và toan tính để tìm kiếm sự ổn định. Thay vì vui vẻ chấp nhận tính Vô thường như một lẽ tự nhiên, chúng ta lại bỏ lỡ cơ hội để chấp nhận sâu sắc từng khoảnh khắc của cuộc sống, sống từng phút giây với lòng biết ơn và niềm cảm hứng.

Đồng thời, ảo tưởng ấy cũng tạo ra cảm giác rằng các hoàn cảnh và tình huống trong đời có thể duy trì sự ổn định lâu dài. Vì vậy, chúng ta cần lắng tâm suy ngẫm về Vô thường thật nhiều, để thấy rõ cách nó vận hành trong đời sống một cách chân thật và trực tiếp, từ đó dần dần đánh tan ảo tưởng về sự ổn định.

Khi ảo tưởng rằng mọi thứ đều ổn định được xóa bỏ phần nào, những hiểu biết và cảm nhận về Vô thường sẽ từ từ xuất hiện trong từng tình huống cụ thể của cuộc sống.

Thông qua sự hiểu biết sâu sắc về Vô thường, chúng ta có khả năng lựa chọn những hành động có lợi hơn cho chính mình khi đối diện với các hoàn cảnh khác nhau. Nhờ vậy, cuộc sống của chúng ta trở nên tích cực và hiệu quả hơn.

Ví dụ, khi chúng ta đạt được thành công, đang có vị thế tốt và nắm trong tay quyền lực, nếu ý thức của chúng ta chưa thật sự sáng tỏ, chưa có sự hiểu biết và cảm nhận sâu sắc về ảnh hưởng của Vô thường, thì rất hiếm khi chúng ta suy nghĩ đến viễn cảnh khi những điều ấy qua đi sẽ như thế nào.

Chúng ta thường có ảo giác rằng thành công và vị thế của mình là ổn định và sẽ tồn tại rất lâu dài. Vì vậy, chúng ta thiếu sự cân nhắc và cẩn trọng trong hành động.

Khi đó, chúng ta dễ có những thái độ hoặc hành vi gây bất lợi cho chính mình: tự mãn, kiêu ngạo, phô trương; thậm chí đôi khi còn sử dụng quyền lực và lợi thế đang có để đè nén hoặc chiếm đoạt từ người khác, mà không nghĩ đến hậu quả khi những thành công và quyền lực ấy biến chuyển và không còn nữa.

Sở dĩ chúng ta có thể dễ dàng thực hiện những hành động có thể đem lại hậu quả không tốt cho mình như vậy, là vì chúng ta không thật sự hiểu về Vô thường. Hoặc nếu có biết, thì cũng chỉ biết một cách hời hợt và nông cạn. Chúng ta vẫn mang trong mình ảo tưởng rằng mọi thứ sẽ tiếp tục cố định như vậy, khó có thể thay đổi, nên không hề cảm thấy e dè.

Ngay cả đối với mạng sống của chính mình, chúng ta cũng thường sống trong một cảm nhận mang tính ảo tưởng rằng nó còn rất lâu dài, khó có thể kết thúc. Vì vậy, chúng ta dễ dàng lãng phí rất nhiều thời gian cho những điều phù phiếm, tầm thường và vô nghĩa — những điều không mang lại lợi ích thực sự cho cuộc sống của mình.

Nhưng trên thực tế, mạng sống của bất kỳ ai — dù già hay trẻ, dù giàu hay nghèo — cũng đều có thể kết thúc vào bất cứ lúc nào. Không ai có thể hoàn toàn kiểm soát được điều đó.

Khi sống với sự cảm nhận rõ ràng về Vô thường của sinh mệnh, chúng ta sẽ biết trân quý thời gian sống của mình hơn. Chúng ta sẽ không còn muốn lãng phí thời gian cho những điều nhỏ nhặt và không cần thiết, mà sẽ dành nó cho những điều thực sự có ý nghĩa.

Khi thái độ sống của chúng ta trở nên sáng suốt như vậy, cuộc đời chắc chắn sẽ chuyển biến theo hướng tích cực và đầy cảm hứng hơn.

Sự cảm nhận sâu sắc về Vô thường cũng giúp chúng ta rất nhiều khi phải đối mặt với những tình huống bất lợi trong cuộc sống.

Ví dụ, khi bỗng nhiên mắc phải một căn bệnh hiểm nghèo, nếu chúng ta không hiểu về sự vận hành của Vô thường, về khả năng biến chuyển kỳ diệu vốn có trong mọi sự, chúng ta thường rơi vào ảo giác rằng tình thế bất lợi ấy sẽ kéo dài mãi mãi — rằng bệnh tình của mình sẽ luôn như vậy và không thể thay đổi.

Hậu quả của ảo giác đó là khiến chúng ta lo âu quá mức, thậm chí có lúc rơi vào tuyệt vọng.

Chính trạng thái lo âu thái quá — phát sinh từ niềm tin sai lầm rằng tình trạng tồi tệ kia sẽ đeo bám chúng ta mãi mãi — sẽ làm chúng ta mất đi tinh thần và nghị lực cần thiết để thực hiện những hành động có thể giúp thay đổi tình thế. Và khi đó, hoàn cảnh của chúng ta có thể trở nên tồi tệ hơn nữa.

Như vậy, việc hiểu biết sâu sắc về Vô thường là vô cùng cần thiết đối với cuộc sống của chúng ta. Khi có được sự hiểu biết này, mỗi khi đối diện với những tình huống cụ thể trong đời, những ảo tưởng về sự ổn định của hoàn cảnh sẽ dần giảm bớt. Thay vào đó, chúng ta bắt đầu nhận ra khả năng biến chuyển luôn ẩn tàng trong mọi tình huống.

Trong sự hiểu biết sáng tỏ ấy, khi chúng ta gặt hái được thành công hay gặp nhiều thuận lợi, ta vẫn có một cảm nhận rõ ràng rằng trạng thái đó rồi cũng sẽ đến lúc biến chuyển và qua đi. Khi hiểu như vậy, chúng ta vẫn vui vẻ tận hưởng thành quả và những lợi thế đang có, nhưng niềm vui sẽ nhẹ nhàng và chừng mực hơn. Nó không còn đi kèm với ảo giác rằng những điều ấy sẽ tồn tại rất lâu dài và vô cùng bền vững, để rồi vì quá đà mà trở nên kiêu ngạo, phô trương hay sử dụng lợi thế của mình để đè nén người khác.

Nhờ đó, chúng ta có thể tránh được nhiều hậu quả tai hại không đáng có.

Cũng tương tự như vậy, khi gặp phải những tình huống bất lợi, chúng ta vẫn cảm nhận rất rõ tính Vô thường đang ẩn tàng trong hoàn cảnh ấy. Chúng ta biết rằng mọi thứ rồi cũng sẽ biến chuyển và qua đi, chứ không thể tồn tại mãi mãi trong trạng thái hiện tại.

Chính vì vậy, chúng ta có thể giữ được sự lạc quan trước nghịch cảnh, không rơi vào lo âu thái quá hay những suy nghĩ tuyệt vọng. Từ sự lạc quan và sáng suốt đó, chúng ta có khả năng đưa ra những quyết định đúng đắn hơn, thực hiện những hành động phù hợp để xử lý tình huống. Nhờ vậy, những hoàn cảnh bất lợi cũng có thể chuyển biến theo hướng tốt đẹp hơn, nhanh hơn và sớm hơn.

Khi ý thức của chúng ta còn mắc kẹt trong ảo tưởng về sự ổn định, chưa có cảm nhận và hiểu biết sâu sắc về Vô thường, ta thường rất ngại những thay đổi. Ta tự động giữ khoảng cách với những điều mới lạ, và luôn có xu hướng chỉ hoạt động trong những môi trường mà ta cho là ổn định và an toàn.

Ví dụ, việc thay đổi một công việc hoặc một môi trường làm việc mới thường là điều rất khó khăn đối với chúng ta. Dù công việc cũ hay môi trường cũ đã không còn mang lại sự hài lòng hoặc cảm hứng, ta vẫn bám víu vào đó chỉ vì cho rằng, dù sao nó cũng ổn định.

Thậm chí với những thay đổi nhỏ hơn, như khi có một phương pháp mới hiệu quả hơn cho công việc đang làm, ta cũng thường ngại tìm hiểu và thay đổi. Ta tiếp tục làm theo cách cũ chỉ vì nó quen thuộc, mang lại cảm giác ổn định và an toàn hơn. Vì vậy, dù cách làm đó không hiệu quả và tốn rất nhiều thời gian, ta vẫn không muốn thay đổi.

Tất cả những điều này đều phát sinh từ ảo giác về sự ổn định, khi ta chưa hiểu rõ tính chất Vô thường trong mọi sự.

Khi ta chỉ muốn ôm giữ và níu kéo những điều mà ta cho là ổn định và an toàn — chỉ vì chúng quen thuộc — và cho rằng ta không thể rời bỏ chúng, thì thực chất ta đang tự giới hạn chính mình. Ta đang vô tình cho phép sự vô vị, tẻ nhạt và những bất hợp lý của những điều cũ kỹ — những thứ mà có thể ta đã chán ngán từ lâu — chiếm trọn cuộc đời mình.

Ta đang đánh đổi cảm hứng và thời gian sống một cách vô ích, chỉ để níu kéo một sự ổn định mà ta tưởng là an toàn và quen thuộc.

Trong khi đó, ta không nhận ra rằng những điều mà ta cho là ổn định và an toàn ấy cũng có thể thay đổi và gãy đổ bất cứ lúc nào. Ta không thể dự đoán hay kiểm soát được điều đó.

Vì vậy, khi đã hiểu rõ tính chất Vô thường, hiểu rằng mọi sự luôn biến đổi không ngừng, ta nên trở nên cởi mở và tích cực hơn trước những thay đổi, trước những điều mới mẻ và đầy cảm hứng. Ta có thể cho phép những điều ấy bước vào cuộc sống như một lẽ tự nhiên, như những cơ hội mới, thay vì cố gắng giữ chặt một sự ổn định nhàm chán.

Tất nhiên, chúng ta có thể hướng tới một sự ổn định tương đối trong cuộc sống, và điều đó là hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, nếu mong muốn được ổn định trở thành một khuynh hướng mạnh mẽ, một động lực luôn ám ảnh khiến ta phải bám chặt vào những điều cũ kỹ dù chúng đã trở nên nhàm chán và không còn phù hợp, khiến ta sợ hãi trước những thay đổi và những điều mới mẻ dù chúng có thể mang lại cảm hứng, thì khi đó ta nên nhận ra rằng mình đang mắc kẹt.

Mọi sự trên đời đều như nhau: luôn mong manh và luôn ẩn chứa khả năng biến đổi vào bất cứ lúc nào. Ta không thể biết điều gì thực sự ổn định hay bất ổn, bởi khi nào sự biến đổi xảy ra và nó sẽ xảy ra như thế nào là điều ta không thể dự đoán hay kiểm soát.

Cảm giác rằng một điều gì đó là ổn định thực ra luôn chỉ là một ảo giác, phát sinh từ sự thiếu nhận thức và thiếu cảm nhận sâu sắc về tính Vô thường của cuộc sống.

Vì vậy, thay vì luôn tìm kiếm sự ổn định và bị ám ảnh bởi nó, ta nên học cách chấp nhận Vô thường trong mọi sự, và xem đó như một món quà của cuộc sống. Khi đó, ta có khả năng trải nghiệm cuộc sống một cách nhẹ nhàng, cảm hứng và trọn vẹn hơn.

Tất nhiên, khi những biến cố xảy ra trong đời, ta vẫn sẽ có những cảm xúc đau buồn và thất vọng. Điều đó hoàn toàn bình thường và rất con người.

Tuy nhiên, với sự hiểu biết sâu sắc về Vô thường, ta sẽ không còn cho rằng những biến cố ấy là điều “không nên xảy ra”. Thay vào đó, ta có khả năng đối diện với những cảm xúc đang phát sinh trong mình một cách chủ động và bình lặng hơn. Nhờ vậy, nỗi đau cũng có thể được chuyển hóa nhanh hơn.

11111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111111VIỆT