NHỮNG ĐIỀU NHỎ NHẶT 02

logo99

NHỮNG ĐIỀU NHỎ NHẶT 02 - Ý THỨC

Khi viết các bài viết này tôi không hy vọng rằng có ai đó sẽ xem và đồng cảm vì tôi biết đây là một dạng bài viết không hợp với nội dung website FTAC và cũng không phải thứ mà đa số người quan tâm. Tôi chỉ viết đơn thuần là vì tự nhiên có cảm hứng viết và chủ yếu là viết cho chính mình. FTAC là một sản phẩm tinh thần của tôi, cũng là nơi tôi hoạt động nên tôi chọn gửi lên để cho vui. Tuy nhiên nếu có ai đó hữu duyên có thể đọc, đồng cảm và ứng dụng được gì đó để giải tỏa bớt các áp lực trong cuộc sống thì tôi cũng rất vui.

Nếu muốn đọc hay tư vấn về luật thuế xin qua menu khác hoặc nhắn vào Hotline tôi sẽ hỗ trợ trong khả năng của mình.

Ý THỨC

Mọi thứ đều hiện hữu và được cảm nhận chỉ khi có ý thức; khi không có ý thức thì không còn gì tồn tại. Khi ta rơi vào hôn mê hoặc ngủ ở trạng thái cực sâu, không mộng mị, ý thức rơi vào một trạng thái như bị đóng băng, thì với ta không còn gì tồn tại nữa, kể cả thời gian lẫn không gian. Ở những trạng thái đó, dù có trải qua một trăm năm thì khi tỉnh lại cũng chỉ như chớp mắt.

Vì vậy, có thể nói rằng ý thức, hay nhận thức, chính là sự sáng tạo ra tất cả các trải nghiệm. Ý thức càng sáng tỏ thì cảm nhận về các trải nghiệm càng sâu sắc và phong phú. Chất lượng cuộc sống được quyết định bởi chất lượng các cảm nhận đối với những trải nghiệm mà chúng ta thu thập được trong đời.

Trong suốt cuộc đời, thông qua việc tương tác với ngoại cảnh, chúng ta có được các trải nghiệm. Tuy nhiên, chúng ta cảm nhận những trải nghiệm ấy như thế nào — hời hợt, cạn cợt hay sâu sắc, tinh tế — lại tùy thuộc vào mức độ sáng tỏ hay mịt mờ của ý thức từng người. Và chính chất lượng của những cảm nhận về các trải nghiệm mà chúng ta có được trong đời sống hằng ngày sẽ quyết định chất lượng cuộc sống của chúng ta: có hạnh phúc hay không, nghèo nàn hay phong phú, nhiều cảm hứng hay tẻ nhạt, vô vị.

Chúng ta thường mắc phải một sai lầm cơ bản: đồng nhất sự sở hữu vật chất và quyền lực với chất lượng cuộc sống. Vì vậy, chúng ta cứ mãi dùng hết tâm sức và thời gian sống để gia tăng sở hữu bằng mọi giá. Nếu nội tâm đủ bình lặng để quan sát xung quanh và nhìn lại lịch sử, chúng ta sẽ thấy rằng những người có nhiều của cải và quyền lực, thậm chí thông minh bậc nhất, cũng không có hạnh phúc đích thực. Đó là điều không thể phủ nhận.

Alexander Đại đế — người đã chinh phục hơn năm triệu cây số vuông trên ba châu lục, thống nhất toàn bộ Hy Lạp cổ đại và đánh bại cả đế quốc Ba Tư — khi được thầy mình là Aristotle hỏi: “Con sẽ làm gì sau khi chinh phục mọi thứ?”, thì ông trả lời: “Con chỉ muốn có một đêm ngủ thật ngon. Vì khi ấy sẽ không còn bất cứ mối đe dọa nào đối với đế chế Hy Lạp nữa, nên con sẽ không còn gì phải e sợ nữa.” Nhưng đêm ngon giấc ấy ông đã không bao giờ có được, bởi cuộc viễn chinh còn chưa kết thúc thì ông đã mất trong một buổi tiệc, khi mới chỉ ba mươi hai tuổi.

Một đêm ngon giấc có thể là điều rất bình thường đối với một người bình thường, nhưng với một vị hoàng đế có quyền lực tối thượng và đất đai, tài sản bạc ngàn thì lại là điều bất khả. Vậy quyền lực và sở hữu có thực sự đem lại hạnh phúc đích thực cho chúng ta như chúng ta vẫn tưởng hay không? Hay thực chất, chúng chỉ là mặt bên kia của đồng xu mang tên “đau khổ”?

Còn ở hiện tại, chúng ta có thể nhìn vào những người đang ở trên đỉnh thế giới, như Tổng thống Mỹ đương đại Joe Biden — một ông già đã gần chín mươi tuổi. Lẽ ra ông phải được hưởng những an lạc của tuổi già, sống vui vầy, tĩnh tại bên gia đình, nhưng vẫn phải đứng ra vận động tranh cử, tranh luận nảy lửa với các đối thủ, chịu một áp lực khổng lồ dưới sự quan sát của toàn thế giới, để rồi cuối cùng buồn bã rút lui trong tức tưởi.

Đó là những con người đã ở mức cực đại của sở hữu và quyền lực, vậy mà họ có được gì ngoài những áp lực và lo âu không ngớt? Còn vô vàn những tình huống khác xung quanh chúng ta, mà nếu biết quan sát và suy ngẫm sâu sắc, ta có thể học được rất nhiều điều từ đó.

Xung quanh ta có rất nhiều người có công ăn việc làm được cho là tốt, lương rất cao, sở hữu khối tài sản đáng kể, thậm chí nắm giữ cả quyền lực, và họ được gọi là người thành công. Lẽ ra, với những điều ấy, họ phải hạnh phúc mới phải. Thế nhưng, chúng ta đâu có thấy họ bước đi với niềm hạnh phúc hân hoan, với nụ cười mãn nguyện; trái lại, họ thường bước đi với gương mặt đầy mệt mỏi, lảo đảo xiêu vẹo vì những cuộc “thân bất do kỷ”.

Họ luôn căng thẳng vì những toan tính để làm sao cho tài sản và quyền lực tiếp tục gia tăng, không được dậm chân tại chỗ; đồng thời lo âu triền miên vì e sợ rằng một ngày nào đó, những thứ mà họ đã dùng hết tâm huyết để có được sẽ biến mất. Tỷ lệ người bị stress, cao huyết áp, rối loạn lo âu ở độ tuổi lao động đang ở mức đỉnh điểm, nhưng lại được xem như điều bình thường và được gọi là những “căn bệnh thời đại”, hay thậm chí là “những căn bệnh của người thành công”.

Tất cả những điều này cho thấy rằng việc mưu cầu hạnh phúc bằng cách dồn hết tâm sức và sinh lực để hoạt động liên tục, không ngừng nghỉ trong thế giới vật chất bên ngoài nhằm gia tăng sở hữu và quyền lực là điều không thể. Việc đồng nhất sở hữu và quyền lực với chất lượng cuộc sống là một ảo tưởng to lớn và tai hại.

Nhưng như vậy, ta cũng có thể đặt câu hỏi rằng: “Vậy nếu sống không sở hữu, hoặc sở hữu rất ít và không có quyền lực, thì có được gọi là sống có chất lượng và hạnh phúc hay không?”

Câu trả lời là: nếu chúng ta không có những thứ đó, nhưng trong lòng vẫn nghĩ rằng phải có những thứ đó thì cuộc sống mới có chất lượng và chúng ta mới có hạnh phúc, thì chúng ta vẫn sẽ chịu khổ sở y như vậy, thậm chí còn khổ sở hơn.

Việc sở hữu nhiều hay ít, có quyền lực hay không, thực chất không ảnh hưởng gì đến chất lượng cuộc sống của chúng ta; mà chính mức độ ý thức của chúng ta về những điều ấy mới thật sự quyết định chất lượng cuộc sống. Khi ý thức của chúng ta còn bị mắc kẹt trong ảo tưởng sai lầm rằng có thật nhiều vật chất và có quyền lực thật cao chính là hạnh phúc, thì chúng ta vẫn sẽ còn khao khát, còn mong cầu những thứ đó một cách điên cuồng.

Tự thân vật chất và quyền lực không làm chúng ta đau khổ; mà chính sự khao khát điên cuồng, mãnh liệt, không thể cưỡng lại ấy mới là động lực khiến chúng ta phải luôn vật lộn, tranh đấu không ngừng nghỉ, biến chúng ta thành những con người “thân bất do kỷ”, không còn tự do, và tạo ra cho chúng ta một cuộc đời đầy sợ hãi, lo âu và áp lực.

Chỉ khi ý thức của chúng ta có thể vượt lên, thoát ra khỏi sự chi phối và kiềm tỏa liên tục của những khuôn mẫu tâm trí tai hại về sở hữu và quyền lực, thì khi ấy chúng ta mới thực sự có khả năng cảm nghiệm được ý nghĩa đích thực và sự diệu huyền của cuộc sống.

Quá khứ là thứ đã trôi qua; nó chỉ còn tồn tại trong chúng ta dưới dạng ký ức, được lưu giữ như những tư tưởng, và vì vậy nó hoàn toàn không còn là một thực tại sống động. Tương lai mà chúng ta thường đau đáu nghĩ đến, về bản chất, cũng chỉ là một dạng tư tưởng trong tâm trí, được phóng chiếu từ những thông tin mà chúng ta đã thu thập cho tới thời điểm hiện tại.

Những thông tin này vốn vô cùng hạn chế và thiếu sót, bởi cuộc sống luôn vận hành với vô số yếu tố bất ngờ, không thể đoán định. Tâm trí chỉ có thể xử lý những dữ liệu đến từ các sự kiện đã xảy ra trong quá khứ và kéo dài tới hiện tại; nó hoàn toàn không có bất kỳ dữ liệu nào về những yếu tố không thể đoán định có thể xảy ra trong tương lai. Vì vậy, tương lai mà chúng ta thường hình dung và lo lắng thực chất chỉ là một sản phẩm do tâm trí tạo ra, chứ không phải là một thực tại có thật.

Tương lai ấy được phóng chiếu từ một nền tảng thông tin vô cùng hạn hẹp và thiếu sót, nên rất hiếm khi xảy ra đúng như chúng ta tưởng, nếu không muốn nói là gần như sẽ không bao giờ xảy ra.

Bản chất của cuộc sống, rốt cuộc, rất đơn giản: đó là tất cả những gì đang hiện diện trong khoảnh khắc hiện tại, ngay lúc này và ở đây. Chỉ khi ý thức của chúng ta được phát triển đến một mức độ sáng tỏ hơn, không còn bị chìm đắm trong dòng suy tư bất tận vì hối tiếc về quá khứ hay lo lắng cho tương lai, thì chúng ta mới có khả năng cảm nhận mọi thứ một cách sâu sắc và trọn vẹn hơn.

Bởi khi ấy, chúng ta mới thật sự có khả năng an trú trong hiện tại và chấp nhận hiện tại như nó đang là. Và chính từ sự an trú đó, chúng ta mới dần thoát ra khỏi sự ràng buộc của những ảo tưởng sai lầm về sở hữu và quyền lực.

Mọi thứ cần thiết cho sự sống đã được cuộc đời thiết kế và cung cấp một cách đầy đủ, thậm chí là dư thừa, cho tất cả. Tuy nhiên, vì nhận thức của chúng ta chưa đủ sáng suốt nên chúng ta không thấy được điều đó. Vì vậy, thay vì hướng tâm hồn lên cao để cảm nhận và thưởng thức những gì cuộc sống ban tặng với lòng biết ơn, đồng thời thực hiện các hoạt động một cách tự nhiên, đầy cảm hứng và nhiệt huyết như một cách để đền đáp và phụng sự lại cuộc đời, thì chúng ta lại ra sức vật lộn để sở hữu càng nhiều càng tốt.

Giống như khi bắt gặp một gốc mai đẹp, chúng ta chỉ thoáng nhìn nó một chút rồi lập tức nảy sinh ao ước mang nó về trồng trong sân nhà. Chính niềm ao ước được sở hữu ấy đã ngay lập tức giết chết nguồn cảm hứng thuần khiết trong việc thưởng thức vẻ đẹp tự nhiên, hoàn hảo của những đóa hoa đang dâng trào trong tâm hồn. Thực ra, chúng ta không cần phải sở hữu gốc mai đó mới có thể thưởng thức được vẻ đẹp của nó. Chúng ta chỉ cần ở đó, chú tâm sâu sắc vào nó, và cảm nhận sự toàn vẹn, rực rỡ của nó ngay lúc này và ở đây là đủ.

Với những người đã có gốc mai ấy trong sân nhà, điều khiến họ cảm thấy thỏa mãn không phải là việc mỗi ngày được chiêm ngưỡng vẻ đẹp tự nhiên, trọn vẹn của gốc mai, mà chính là ý nghĩ rằng mình đã sở hữu được nó. Tuy nhiên, sự thỏa mãn này sẽ nhanh chóng tan biến khi những khát khao mới lại xuất hiện. Khi đó, gốc mai trở nên gần như vô hình trong mắt họ, dù nó vẫn đang hiện diện ngay trước mắt.

Tất cả những điều trên cho thấy rằng mức độ sáng tỏ của ý thức chính là chìa khóa quyết định chất lượng cuộc sống của chúng ta. Khi ý thức trở nên thông tỏ, chúng ta có khả năng cảm nhận mọi trải nghiệm một cách sâu sắc và trọn vẹn hơn. Đồng thời, chúng ta cũng có được một cái nhìn cao hơn, sâu hơn và chính xác hơn về mọi sự việc, trong mọi tình huống và hoàn cảnh.

Từ đó, chúng ta dễ dàng chấp nhận hoàn cảnh hơn là chống đối; dễ dàng đồng cảm và khoan dung với người khác hơn là trách móc, bắt lỗi, hay thậm chí là bạo hành. Chính khả năng chấp nhận vô điều kiện đối với hoàn cảnh, cùng với năng lực đồng cảm, khoan dung và yêu thương một cách sâu sắc, tạo nên cho chúng ta sự an yên và bình thản trong tâm hồn. Sự bình an nơi nội tâm ấy chính là hạnh phúc đích thực.

Và trong những trường hợp cần phải hành động để tương tác với các sự kiện và tình huống xảy ra, thì những hành động được lựa chọn trên nền tảng của cái nhìn thấu suốt, sâu sắc và chính xác về hoàn cảnh luôn là những hành động hiệu quả nhất, phù hợp nhất, và hạn chế tối đa việc tạo ra những hệ quả tiêu cực về sau.

Tuy nhiên, để có khả năng chấp nhận hoàn cảnh nhiều hơn là chống đối, có khả năng đồng cảm và yêu thương nhiều hơn là trách móc, bắt lỗi, thì chúng ta cần đạt tới một mức ý thức đủ sáng tỏ, ở một bậc cao, đồng thời có khả năng duy trì trạng thái ấy một cách ổn định trong đời sống hằng ngày. Bởi lẽ, chúng ta không thể thật sự chấp nhận hoàn cảnh, cũng như không thể đồng cảm và yêu thương người khác, nếu hiểu biết và góc nhìn của chúng ta vẫn còn méo mó và hạn hẹp.

Vì vậy, có thể nói rằng mục tiêu tối hậu của cuộc đời chính là sự nâng cấp và tiến hóa của nhận thức. Chúng ta cần dành cho mục tiêu này sự quan tâm nghiêm túc, cùng một lượng thời gian tương xứng với tầm quan trọng thực sự của nó. Nếu chúng ta chưa từng ý thức tới điều này, hoặc chỉ xem nó như những hoạt động phụ lúc rảnh rỗi, hay đợi đến khi về già, khi không còn việc gì để làm nữa mới bắt đầu quan tâm, thì khả năng có được một cuộc đời ý nghĩa, tươi đẹp, với sự an bình và tĩnh tại sâu sắc trong tâm hồn là rất thấp.

Khi đó, cuộc sống của chúng ta rất dễ trở thành một chuỗi những cuộc đấu tranh và vật lộn không ngừng, bị bao phủ bởi lo âu và bất mãn triền miên.

Nhận thức như một trường năng lượng. Nó chỉ có thể phát triển để trở nên thông thoáng và sâu sắc hơn khi thường xuyên được hướng tới những rung động thanh cao, đồng thời dần thoát khỏi việc luôn biểu hiện trong các trạng thái rung động thấp. Những rung động thấp chính là các dòng suy nghĩ miên man, lộn xộn, lặp đi lặp lại, không mang lại bất kỳ mục đích hay giá trị thực tiễn nào. Các suy nghĩ này hầu như phát sinh một cách tự động trong tâm trí, và thường kéo theo những cảm xúc tiêu cực như tức giận, nghi ngờ, đố kỵ — vốn cũng là những trạng thái rung động thấp.

Khi ý thức thường xuyên chìm đắm trong những suy tư và cảm xúc như vậy, nhận thức sẽ dần thui chột, và chúng ta ngày càng cảm nhận thực tại một cách sai lệch và méo mó hơn. Vì thế, để phát triển nhận thức, điều quan trọng trước hết là nhận diện được những trạng thái rung động thấp này, từ đó chủ động và thường xuyên hướng ý thức về những trạng thái rung động thanh cao hơn.

Một trong những hoạt động có khả năng tạo ra rung động cao là đọc các loại sách kinh điển, chia sẻ những hiểu biết sâu sắc về thực tại, về ý nghĩa đích thực của cuộc sống và về nhận thức, được viết bởi những con người thực sự có mức độ tỉnh thức cao. Khi đọc những loại sách này với sự chú tâm, nhận thức của chúng ta trong khoảnh khắc ấy sẽ tạm thời thoát ly khỏi các suy tư và cảm xúc vô mục đích, đồng thời hòa vào trường rung động cao toát ra từ những điều sâu sắc được truyền tải trong sách. Vì vậy, việc đọc những tác phẩm có nội dung sâu sắc và phù hợp một cách chú tâm là một phương thức chủ động, giúp chúng ta nâng cao nhận thức và mở rộng hiểu biết về thực tại.

Bên cạnh đó, còn có nhiều hoạt động khác cũng tạo ra những trạng thái rung động cao, chẳng hạn như nghe những bản nhạc có giai điệu dịu dàng và ca từ chân thực, xem hoặc lắng nghe những chia sẻ về các quy luật của cuộc sống, hay đơn giản là ngồi tĩnh lặng, tập trung ý thức vào một đối tượng nào đó — có thể là âm thanh, hơi thở — để ý thức thoát khỏi dòng suy nghĩ và cảm xúc miên man, vô mục đích.

Chúng ta cũng có thể ngồi một mình ở một không gian yên tĩnh và “chơi” trò chú tâm: cảnh giác quan sát sự phát sinh của các suy nghĩ trong tâm trí, giống như một thợ săn kiên nhẫn đứng ngoài hang thỏ, chờ xem bao lâu thì một “con thỏ” mang tên suy nghĩ xuất hiện, và nó mang hình dạng gì. Trong quá trình đó, chúng ta đóng vai trò như một nhân chứng quan sát độc lập, không bị cuốn theo, cũng không đồng nhất mình với các suy nghĩ ấy. Cách thực hành này đặc biệt hiệu quả trong việc tách nhận thức ra khỏi dòng suy tư miên man, bất tận và vô nghĩa. Khi được thực hành đều đặn, sự sáng suốt và chiều sâu của nhận thức sẽ gia tăng rõ rệt.

Ta có thể tùy theo cảm hứng và sở thích cá nhân để lựa chọn những hoạt động phù hợp, hoặc kết hợp nhiều phương thức khác nhau, vào những thời điểm khác nhau trong đời sống hằng ngày. Điều cốt lõi không nằm ở hình thức, mà ở chỗ: hoạt động đó có giúp ý thức thoát khỏi các trạng thái rung động thấp và hiện diện trong những trạng thái rung động cao hay không.

Khi thực hành như vậy một cách liên tục và bền bỉ, theo thời gian, nhận thức của chúng ta sẽ ngày càng phát triển, trở nên sáng tỏ, tinh tế và sâu sắc hơn. Khi đó, chúng ta sẽ có khả năng cảm nhận thực tại một cách trọn vẹn, chính xác và sâu sắc hơn. Từ nền tảng ấy, sự bao dung và chấp nhận sẽ tự nhiên nảy sinh, khả năng đưa ra những quyết định đúng đắn trong hành động cũng được nâng cao, giúp chúng ta sống một cuộc đời nhẹ nhàng, thanh thoát và giàu cảm hứng hơn, với nhiều an yên và tĩnh tại sâu sắc trong tâm hồn.

VIỆT